# Bir yapay zeka asistanına mı, yoksa sadece daha iyi bir aramaya mı ihtiyacınız var?

> Bu saha notunda veridive, bir yapay zeka asistanı ile daha iyi bir kurumsal arama arasında nasıl karar verileceğini anlatıyor. Belge bulmaya yönelik sorular aramayı işaret eder: başlıklar, meta veri, kaldırılan kopyalar ve Türkçe biçimler dahil eş anlamlılar. Birkaç belgeden yanıt gerektiren sorular ise kaynak gösteren, yetkilere uyan ve değerlendirilen bir asistanı. Kararı bir haftalık gerçek soruyu sınıflandırmak verir.

İnsanlar bir belgeyi bulmak istiyorsa iyi meta veriyle güçlendirilmiş bir arama yeterli olabilir ve daha ucuza gelir. Birkaç pasajdan derlenmiş, kaynağı gösterilen bir yanıta ihtiyaç varsa asistan maliyetini hak eder. Birçok ekibin önce aramaya ihtiyacı vardır.

## Öne çıkanlar

- “Seyahat formu nerede?” bir arama problemidir; “ekip değiştirirsem kalan iznimi devredebilir miyim?” ise bir asistan problemi.
- Önce aramayı düzeltin: açık başlıklar, meta veri, kaldırılan kopyalar ve eş anlamlılar; Türkçe kelime biçimleri ve Türkçe karakter kullanılmadan yapılan yazımlar dahil.
- Bir asistan maliyetini ancak kaynak gösterme, yetki kontrolü, bir değerlendirme seti ve dürüst bir “kaynak bulunamadı” yanıtıyla hak eder.
- Bir haftalık gerçek soruyu toplayın, insanların neye ihtiyaç duyduğuna göre ayırın ve kararı bu dağılıma bırakın.

Talep genellikle tek bir cümleyle gelir: “Bir yapay zeka asistanına ihtiyacımız var, intranette kimse hiçbir şey bulamıyor.” İki yarı da doğru olabilir ama farklı problemleri anlatırlar. İnsanlar seyahat masraf formunu bulamıyorsa asistan, bir arama problemini çözmenin pahalı bir yoludur. Belgeleri bulup kendilerine neyin uygulandığını çıkaramıyorlarsa daha iyi arama işe yaramaz.

“Yapay zeka asistanı mı, kurumsal arama mı?” sorusunda kural basittir. İnsanların bir belgeyi bulması gerekiyorsa aramayı düzeltin: daha ucuzdur ve güvenmesi daha kolaydır. Birkaç pasajdan derlenmiş, kaynağı gösterilen bir yanıta ihtiyaçları varsa asistan maliyetini hak eder. Emin değilseniz önce arama gelir, çünkü o işin çoğu bir asistanın zaten ihtiyaç duyacağı altyapıdır.

## İnsanlar gerçekte hangi problemi anlatıyor?

Talebe değil, sorulara bakın. Dört tür soru çıkar ve her biri farklı bir yeri işaret eder.

| Soru | İnsanların ihtiyacı | İşaret ettiği |
|---|---|---|
| “Seyahat masraf formu nerede?” | Bir belge | Arama |
| “Limitin üzerindeki satın almaları kim onaylıyor?” | Bilinen tek bir yerde duran tek bir bilgi | Açık bir başlık ya da sabitlenmiş bir sonuçla arama |
| “Yıl ortasında ekip değiştirirsem kalan iznimi devredebilir miyim?” | Birkaç pasajdan, koşullarıyla birlikte bir yanıt | Bir asistan |
| “Taşınma desteği kurallarına istisna alabilir miyim?” | Bir karar | Bir insan |

## Daha iyi arama ne zaman yeterlidir?

Soruların çoğu ilk iki türdense. Çözümler gösterişsiz ama etkilidir:

- **Belgenin ne olduğunu söyleyen başlıklar.** “Seyahat masraf formu” başlığı, “Form_v3_final” başlığından iyidir.
- **Meta veri:** sahip, belge türü, durum, hedef kitle ve dil; böylece insanlar filtreleyebilir.
- **Tek bir güncel sürüm.** Kopyalar ve eski sürümler her sonuç listesinde güncel olanla yarışır.
- **Türkçe dahil eş anlamlılar ve farklı yazımlar.** İnsanlar aynı şey için “masraf” da, “harcama” da yazar; “ödeme” yerine “odeme” yazar ve “masrafların” gibi biçimler kullanır. Türkçeyi tanıyan bir metin çözümleyici (analyzer) ve bir eş anlamlılar listesi bunları yakalar.
- **Sabitlenmiş sonuçlar:** en sık yapılan aramalar için; böylece “seyahat formu” da, “travel form” da doğru sayfaya götürür.
- **Arama kayıtları.** Sonuç vermeyen ya da hiç tıklanmayan aramalar, neyin eksik ya da kötü adlandırılmış olduğunu gösterir.

## Asistan ne zaman gerçek değer katar?

Yanıt birkaç pasaja ya da koşula bağlıysa, belgeler uzunsa, insanlar kendi kelimeleriyle soruyorsa ve aynı sorular uzman ekibe tekrar tekrar geliyorsa. İnsanları belgelere yönlendirmek yerine onlar için okumak asıl orada zaman kazandırır.

Ama ancak dört şey yerindeyse değer katar; her birini [iş ekipleri için RAG (erişimle zenginleştirilmiş üretim) notu](https://veridive.com/tr/saha-notlari/rag-nedir-nasil-calisir/) açıklıyor:

- **Kaynak gösterme:** her yanıt kontrol edilebilsin diye tam pasaja bağlantı.
- **Yetkiler:** arama anında kontrol edilir; böylece kimse açamayacağı belgelerden yanıt almaz.
- **Bir değerlendirme seti:** onaylı yanıtlarıyla gerçek sorulardan oluşur; canlıya geçmeden önce ve her değişiklikten sonra çalıştırılır.
- **“Kaynak bulunamadı”:** tahmin yürütmek yerine olağan bir yanıt olarak.

> Arama okumayı insanlara bırakır. Asistan onlar için okur ve kaynaklarını göstermek zorundadır.

## Her birini kurmak ve çalıştırmak neye mal olur?

| Konu | Daha iyi arama | Asistan |
|---|---|---|
| Kurulum | Temizlik, meta veri, eş anlamlılar, ayarlama | Aynı altyapı, artı bilgi erişimi, promptlar, kaynak gösterme, yetki kontrolleri ve bir değerlendirme seti |
| İşletme | Dizin güncellemeleri ve arama kayıtlarına göz atmak | Soru başına model kullanımı, kalite izleme ve örneklem incelemesi |
| Yanlış olduğunda | Kullanıcı yanlış belgeyi görür ve genellikle fark eder | Kullanıcı akıcı ama yanlış bir yanıt alır ve buna göre davranabilir |
| Sahibin emeği | Başlıkları ve meta veriyi güncel tutmak | Aynısı, artı hassas sorulara verilen yanıtları onaylamak ve yanıtlanamayanları incelemek |

En büyük fark kurulumda değil, işletmededir. Bir asistan, her hafta yanıtlarından bir örneklemi okuyacak birine ve yanlış yanıtladığı soruları karara bağlayacak bir sahibe ihtiyaç duyar. Kimsenin buna vakti yoksa yanıt kalitesi fark edilmeden kayar; o durumda daha iyi arama daha güvenilir seçimdir.

## Aramadan asistana geçilebilir mi?

Evet, genellikle de bu sırayla. Ardından bir asistan gelirse arama için yapılan iş boşa gitmez: temiz başlıklar, kaldırılan kopyalar, meta veri ve yetkilere uyan dizinleme, [belge temizliği kontrol listesinin](https://veridive.com/tr/saha-notlari/yapay-zeka-icin-belge-hazirligi/) de gösterdiği gibi, bilgi erişiminin tam olarak ihtiyaç duyduğu şeylerdir. Yararlı bir ara adım, soru biçimindeki aramalarda sonuçların üstünde kısa ve kaynaklı bir yanıt gösteren bir arama sayfasıdır. Böylece tam bir asistana girişmeden önce bu yanıtın ne sıklıkla işe yaradığını ölçebilirsiniz.

## Kullanıcılarınızın hangisine ihtiyacı olduğunu nasıl test edersiniz?

İnsanların zaten soru sorduğu yerlerden bir haftalık gerçek soruyu toplayın: İK’nın gelen kutusu, yardım masası, bir sohbet kanalı. Her birini yukarıdaki tablodaki dört türden birine ayırın ve kimin yanıtladığını, bunun ne kadar sürdüğünü not edin; bu, iki seçenek için de başlangıç ölçümünüzdür. Neyi kuracağınızı dağılım söyler.

Temsili bir vakaya bakalım. Bir İK ekibi ortak gelen kutusundan ve sohbet kanalından bir haftalık soruyu topluyor: yüzü biraz aşan sayıda soru. Yarısından fazlası formlarla ilgili “… nerede?” soruları. Yaklaşık dörtte biri, soranın bulamadığı tek bir paragrafla yanıtlanıyor. Sekizde biri kadarı birkaç belge ve koşul gerektiriyor: ekip değiştirirken kalan iznin devri, taşınma yardımı, yarı zamanlı çalışmayla birleşen ebeveyn izni. Birkaçı istisna istiyor. Dağılım bu örnek için varsayımsaldır; karar ise ondan çıkar. Önce arama düzeltilir: en çok aranan formlar için daha iyi başlıklar, meta veri ve sabitlenmiş sonuçlar. Ardından yalnızca birden çok belge gerektiren konularda, yanıtların sahibi İK olacak şekilde bir asistan pilotu yapılır; istisnalar ise bir insanda kalır.

Birkaç belgeden yanıt gerektiren neredeyse hiç soru yoksa dürüst sonuç hiç yapay zeka kullanmamak olabilir; bu konuda [yapay zekanın ne zaman kullanılmaması gerektiğini anlatan nota](https://veridive.com/tr/saha-notlari/yapay-zeka-ne-zaman-kullanilmamali/) bakın.

## Satın almadan önce soruları neden ayırmalı?

Herhangi bir tedarikçi demosundan önce bir haftalık ayırma çalışmasını yapın. Soruların kayda değer bir kısmı birkaç belgeden yanıt gerektiriyorsa asistanın kapsamını bir [Keşif Çalışması](https://veridive.com/tr/hizmetler/yapay-zeka-stratejisi/) belirleyebilir; böyle bir asistanın pratikte neye benzediğini de [bilgi ve doküman zekası](https://veridive.com/tr/cozumler/bilgi-ve-dokuman-zekasi/) sayfası gösteriyor.

## Sık sorulan sorular

### Kurumsal arama yeterli mi, yoksa yapay zeka asistanı mı gerekir?

İnsanlar çoğunlukla bir belgeyi ya da formu bulmaya çalışıyorsa ve yanıt tek bir yerde duruyorsa arama yeterlidir. İnsanların birkaç pasajdan ya da belgeden, koşullarıyla birlikte derlenmiş ve kaynağı gösterilen bir yanıta ihtiyacı varsa bir asistan kurmaya değer. Karar vermeden önce hangi türün ağır bastığını görmek için bir haftalık gerçek soruyu sınıflandırın.

### Yapay zeka araması ile chatbot arasındaki fark nedir?

Yapay zeka araması belgeleri ya da pasajları alaka düzeyine göre sıralayarak getirir; bunu çoğu zaman anahtar kelimelerin yanında anlamı da kullanarak yapar ve okumayı kişiye bırakır. Bir sohbet robotu ya da asistan ise pasajları kişi için okur ve ideal olarak her kaynağı göstererek bir yanıt yazar. Asistan doğru olduğunda daha çok zaman kazandırır; kurması, çalıştırması ve kontrol etmesi de daha pahalıdır.