# İnsanların tek bakışta karar verebileceği bir inceleme ekranı nasıl tasarlanır?

> Bu saha notunda veridive, bir kişinin tek bakışta karar verebileceği bir yapay zeka inceleme ekranının nasıl tasarlanacağını anlatıyor. Ekranın anatomisini, her iddianın yanında gösterilen kanıtı, ham puanlar yerine gerekçeler ve kademelerle gösterilen belirsizliği, tek tıkla yapılan işlemleri, yapılandırılmış müdahale nedenlerini ve ekranın onu kullanan kişilerle test edilmesini ele alıyor.

Yapay zekanın zaman kazandırıp kazandırmayacağını inceleme ekranı belirler. Öneriyi, dayandığı kanıtı, belirsiz olanı ve onay verildiğinde ne olacağını gösterin; kişi işi yeniden yapmadan karar verebilsin.

## Öne çıkanlar

- İyi bir inceleme ekranında kişi tek bakışta karar verebilmeli: özet, öneri, kaynaklı kanıt, uyarılar ve her işlemin sonucu.
- Belirsizliği ham olasılık puanlarıyla değil, gerekçelerle ve değerlendirme setinde kalibre edilmiş kademelerle gösterin.
- Rutin onayı tek tıka indirin, sürtünmeyi sonuç doğuran işlemlere saklayın; düzenlemeleri ve müdahale nedenlerini yapılandırılmış veri olarak kaydedin.
- Ekranı onu kullanan kişilerle gerçek vakalar üzerinde tasarlayıp test edin; bir şeyi kontrol etmek için ekrandan ne sıklıkla ayrıldıklarını sayın.

Kötü tasarlanmış bir ekranda bir yapay zeka önerisini inceleyen birini izleyin. Öneriyi okur, başka bir sekmede sipariş sistemini açar, sonra politika belgesini, sonra müşterinin geçmişini; onay düğmesine basmadan önce vakayı sıfırdan yeniden kurar. İşi sistem yaptı; ekran ise aynı işi kişiye bir kez daha yaptırdı.

Yapay zekanın zaman kazandırıp kazandırmayacağını inceleme ekranı belirler. İyi tasarlanmış bir yapay zeka inceleme ekranı; öneriyi, dayandığı kanıtı, belirsiz olanı ve onay verildiğinde ne olacağını gösterir. Böylece kişi işi yeniden yapmadan, tek bakışta karar verebilir.

## İnceleyen kişinin neyi görmesi gerekir?

Yukarıdan aşağıya altı şey:

1. **Vaka özeti.** Kim, ne ve hangi sipariş ya da belge; iki üç satırda, asıl talep bir tık uzakta.
2. **Öneri.** Ekibin kendi terimleriyle, önerilen tek bir karar ya da taslak.
3. **Kaynaklı kanıt.** Önerinin dayandığı her bilgi, kaynağına bağlantıyla: sipariş satırı, politika paragrafı, fotoğraf.
4. **Uyarılar.** Olağan dışı ya da belirsiz her şey: eksik veri, çelişen kaynaklar, tekrarlanan bir talep, sınıra yakın bir tutar.
5. **Sonuçlar.** Onayın gerçekte ne yaptığı (para iadesi yapar, e-posta gönderir, kayıt işler) ve düzenleme ile aktarma seçeneklerinin nereye götürdüğü.
6. **Üç işlem.** Onaylamak, düzenlemek ya da yetkili kişiye aktarmak; her zaman aynı yerde.

Ekrana konmayanlar da en az bunlar kadar önemlidir: getirilen pasajların tam listesi, iç puanlar ve modelin adım adım akıl yürütmesi. Bunların yeri, kararın verildiği yer değil; merak edenler için bir tık uzaktaki denetim kaydıdır.

Ekranın hazır olup olmadığının testi şudur: inceleyen kişi, kararı bir çalışma arkadaşına yalnızca ekrana bakarak açıklayabilir. En çok korkulması gereken hata ise gizli bir sonuçtur: biri taslak sandığı bir şeyi onaylar ve o metin doğrudan müşteriye gider.

## Kanıt nasıl gösterilmeli?

Desteklediği iddianın hemen yanında; en altta bir belge listesi olarak değil. Pasajı aynen alıntılayın; paragrafı, satırı ya da maddeyi belgenin sürümüyle birlikte gösterin; böylece kontrol birkaç saniye sürer. Bir kaynak bağlantısı kaynağı tam o yerde açmalı ve yalnızca görmeye yetkili kişiler için açılmalıdır.

Yapılandırılmış bilgileri (sipariş tarihi, tutar, iade süresi) kaynak sistemden gelen alanlar olarak gösterin; bu alanları model kendi cümleleriyle aktarmasın, kod doldursun. Sistemden okunan bir sayı sistemin kendisi kadar güvenilirdir; bir modelin yeniden yazdığı bir sayının ise kontrol edilmesi gerekir.

Olumsuz kanıtı da gösterin. “Bu hesapta önceki iade yok” ve “uygulanabilecek bir politika istisnası yok” ifadeleri, inceleyene neyin kontrol edildiğini söyler. Bunlar olmadan dikkatli bir inceleyen her şeyi yeniden kontrol eder.

## Belirsizlik yanıltıcı sayılar olmadan nasıl gösterilir?

“Güven: 0,87” gibi ham bir puan kesin görünür ama pek bir şey söylemez. Bir modelin kendisi hakkında bildirdiği puanlar çoğu zaman iyi kalibre edilmemiştir. İnsanlar ise onları, kimsenin test etmediği bir doğruluk vaadi gibi okur.

Bunun yerine kademeler ve gerekçeler kullanın:

- **Kanıtla tanımlanan kademeler.** Örneğin “rutin”, “kontrol” ve “karar”; her kademe, modelin kendi puanıyla değil, o vaka türü için değerlendirme setinde ölçülen sonuçlarla belirlenir.
- **Belirli gerekçeler.** “Fotoğraf, anlatılan hasarı göstermiyor” ya da “iki politika paragrafı uygulanabiliyor ve birbiriyle çelişiyor” gibi bir gerekçe, inceleyene nereye bakacağını söyler.
- **Yanıtı neyin değiştireceği.** “Müşteri ürünün kullanılmadığını teyit ederse bu vaka tam para iadesine döner” ifadesi, belirsiz bir şüpheyi kontrol edilecek tek bir soruya çevirir.

Canlıya geçtikten sonra kademeleri yeniden kontrol edin. İnsanların kararını sık sık değiştirdiği bir “rutin” kademe, rutin değildir.

> Sistemin beyan ettiği güven düzeyini değil, neden emin olmadığını gösterin.

## Hangi işlemler tek tıkla yapılmalı?

Öneri doğruysa onay: tek tık ya da tek tuş, ardından bir sonraki vaka yüklenir. Düzenleme: ayrı bir formda değil, taslak zaten doldurulmuş halde, olduğu yerde. Aktarma: tek tık ve kısa, zorunlu bir gerekçeyle, adı belli bir kuyruğa.

Sonuç doğuran işlemler istisnadır. Bir eşiğin üzerindeki ya da geri alınamayan her işlem, çalışmadan önce sonucu (tutarı, alıcıyı) yineleyen bir onay adımından geçer. Rutin vakalarda amaç hızdır; pahalı vakalarda amaç sürtünmedir. Toplu onaya dikkat edin: sunuyorsanız onu rutin kademedeki tek bir vaka türüyle sınırlayın ve bu vakalardan sonradan örneklem alın.

Öbür riski de gözden kaçırmayın: onay zahmetsiz olduğunda ve sistem çoğu zaman haklı çıktığında, onay bir refleks haline gelebilir. İncelemenin anlamlı kalması, [inceleyenlerin yapay zeka çıktısını kontrol etmeyi neden bıraktığını anlatan notun](https://veridive.com/tr/saha-notlari/otomasyon-yanliligi-ve-insan-incelemesi/) konusudur.

## İnceleyenin neden farklı karar verdiği nasıl kaydedilir?

Veri olarak, anlaşmazlık anında ve inceleyeni yavaşlatmadan:

- **Düzenlemeler.** Her değişikliği, taslak ile sonunda kullanılan metin arasındaki fark olarak saklayın.
- **Müdahale nedenleri.** Kararın değiştirildiği her durumda kısa ve sabit bir listeden tek tıkla neden seçimi (yanlış kaynak, eksik veri, politika değişti, üslup, diğer); isteğe bağlı olarak serbest metin.
- **Bağlam.** Her kayıtla birlikte vaka türünü, gösterilen kanıtı, prompt ve model sürümlerini saklayın.

Onaylarda neden sormayın ve neden seçimini asla bir forma dönüştürmeyin. Bu kayıtları kimin okuduğu ve nasıl düzeltmelere dönüştüğü, [insan müdahalelerinden bir geri bildirim döngüsü kurmayı anlatan notun](https://veridive.com/tr/saha-notlari/yapay-zeka-geri-bildirim-dongusu/) konusudur.

## İnceleme ekranı kullanıcılarıyla nasıl test edilir?

Ekranı onu kullanacak kişilerle, demo vakalarıyla değil, zorlu olanlar dahil gerçek vakalarla tasarlayın. İhtiyacınız olanın çoğunu üç ölçü söyler: karara varma süresi, kararın doğru olup olmadığı (burada değerlendirme setindeki yanıtı bilinen vakalar işe yarar) ve inceleyenlerin bir şeyi kontrol etmek için ekrandan ne sıklıkla ayrıldığı. Sesli düşünme oturumunda duyduğunuz her “bir de şuna bakayım…” eksik bir alandır. Testi işin yapıldığı yerde de yapın: toplantı odasında çalışan bir ekran, bir mağaza tezgahında ya da yoğun bir çağrı merkezi masasında işe yaramayabilir.

Çalışmalar sayfamızdaki temsili [İade zekası çalışmasında](https://veridive.com/tr/calismalar/iade-zekasi/) inceleme ekranı, haftalık demolar sırasında iade ekibiyle birlikte tasarlandı. Her vaka sipariş ve ürün verisi, bir fotoğraf kontrolü, önerinin dayandığı politika paragrafı ve bir güven göstergesiyle gelir; ekip tek tıkla onaylar, düzenler ya da yetkili kişiye aktarır. Belirli bir eşiğin üzerindeki para iadeleri her zaman bir insan gerektirir. Haftalık raporlar da önerileri nihai kararlarla karşılaştırır; bu da ekranı canlıya geçişten sonra da test altında tutar.

## Mevcut ekranınızı nasıl sınamalı?

Üç inceleyenin mevcut ekranınızı gerçek vakalarda kullanmasını izleyin ve açtıkları sekmeleri sayın. Her sekme, ekranın göstermesi gereken bir kanıttır. İnceleme ekranları, [özel yapay zeka yazılımı](https://veridive.com/tr/hizmetler/ozel-yapay-zeka-yazilimi/) olarak geliştirdiğimiz her sistemin parçasıdır. İnceleme deneyiminin de kendi sahibi vardır: [nasıl çalıştığımızı anlatan sayfadaki](https://veridive.com/tr/nasil-calisiyoruz/) küçük ve deneyimli ekipte yer alan bir ürün tasarımcısı.

## Sık sorulan sorular

### Bir yapay zeka inceleme ekranında neler görünmeli?

Ekranda kısa bir vaka özeti, sistemin önerisi, önerinin dayandığı kanıt ve tam kaynağa verilen atıflar, olağan dışı ya da belirsiz her şey için uyarılar ve her işlemde ne olacağı görünmelidir. İnceleyen kişi, vakayı yeniden kurmak için başka sistemleri açmadan aynı ekrandan onaylayabilmeli, düzenleyebilmeli ya da vakayı yetkili kişiye aktarabilmelidir.

### Yapay zekanın güven düzeyi kullanıcılara nasıl gösterilmeli?

Ham olasılıklarla değil, gerekçeler ve kademelerle. 0,87 gibi bir puan sahte bir kesinlik izlenimi verir ve çoğu zaman iyi kalibre edilmemiştir. Değerlendirme setinde ölçülen sonuçlarla tanımlanan “rutin”, “kontrol” ya da “karar” gibi bir kademe ve “fotoğraf, anlatılan hasarı göstermiyor” gibi belirli bir gerekçe, inceleyene nereye bakması gerektiğini söyler.

### Yapay zeka çıktısını inceleyenlerden geri bildirim nasıl toplanır?

Her düzenlemeyi, taslak ile sonunda kullanılan metin arasındaki fark olarak kaydedin. Kararın değiştirildiği her durumda kısa ve sabit bir listeden bir neden seçilmesini isteyin: yanlış kaynak, eksik veri, politika değişti ya da üslup gibi; isteğe bağlı serbest metin de ekleyin. Bunu bir form değil, tek tık yapın ve örüntüler bulunabilsin diye vaka türüyle birlikte saklayın.