Hukuk ekipleri için sözleşme maddesi tespiti: yapay zeka neyi kontrol edebilir, neyi edemez?

Finansın basit bir sorusu var: tedarikçi sözleşmelerimizden hangileri otomatik olarak yenileniyor ve ne kadar önceden ihbarda bulunmamız gerekiyor? Yanıt sözleşmelerde duruyor: birkaç yüz sözleşme; bazıları taranmış, bazıları iki dilli, bazıları tedarikçinin kendi metni üzerine kurulu. Bir avukat bu soruyu yanıtlayabilir. Bu haftalar sürer ve aynı soru yine sorulur.

Yapay zekanın bir hukuk ekibindeki yeri burasıdır: çok sayıda sözleşmede maddeleri bulmak, çıkarmak ve hukuk ekibinin zaten benimsediği pozisyonlarla karşılaştırmak. Sözleşme maddesi tespiti yapar, ama avukat değildir. Bir sapmanın kabul edilebilir olup olmadığına, belirsiz bir maddenin ne anlama geldiğine ya da neyin yeniden müzakere edileceğine karar vermez. Aşağıdaki rehber bir madde listesiyle başlar, her çıkarımın kaynağını gösterir, doğruluğu madde madde ölçer ve risk konusundaki muhakemeyi insanlarda bırakır. Bu not genel bilgi amaçlıdır; hukuki tavsiye değildir.

Hangi sözleşme işleri yapay zekaya uygun?

Sorusu net ve yanıtı kontrol edilebilir olan işler uygundur. Belgenin dışındaki bilgilere ya da risk konusunda bir görüşe ihtiyaç duyan işler uygun değildir.

Genellikle ilk işler, tablonun ilk satırındaki beş madde türüdür. Sözleşme portföyü incelemelerinde tekrar tekrar karşınıza çıkarlar ve hukuk ekibi her biri için standart pozisyonunu zaten bilir.

Neden bir madde listesi ve pozisyon rehberiyle başlamalı?

Çünkü “bu sözleşmeyi incelemek” gibi bir görevin bitiş çizgisi yoktur. Madde listesinin vardır. Hukuk ekibi her madde türü için üç şey yazar: neyin çıkarılacağı, standart pozisyon ve neyin sapma sayılacağı. Örneğin sorumluluğun sınırlandırılması için bu şu demektir: bir üst sınır olup olmadığı, neye dayandığı, kimi koruduğu ve hangi istisnaların geçerli olduğu; kendi ifadelerinizle standart pozisyon; üst sınırın hiç olmaması, tek taraflı olması ya da standardın altında kalması için uyarılar.

Pozisyon rehberi (playbook) sözleşmeleri zorlaştıran şeyleri de ele alır. Tanımlar başka yerde durur; “Bedel”e dayanan bir üst sınır için “Bedel” tanımının da getirilmesi gerekir. Maddeler birbirine atıf yapar (“14. madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla”); değişiklik protokolleri, ekler ve yan mektuplar imzadan sonra koşulları değiştirir. Bu yüzden sistem sözleşme setinin tamamını (ana sözleşme, ekleri ve değişiklikleri) okur ve her değerin hangi belgeden geldiğini gösterir. Hangi belgenin öncelikli olduğu ise sistemin yanıtlayacağı bir soru değildir.

Çıkarımlar avukatlara nasıl gösterilmeli?

Her çıkarım madde metnini alıntılar, sayfasını ve madde numarasını gösterir ve belgedeki tam yere bağlantı verir. Avukatlar bir özeti değil, alıntının kendisini kontrol eder. Alıntının yanında çıkarılan değer, standart pozisyonla karşılaştırma ve varsa uyarının nedeni durur; kaynak gösteren yapay zeka yanıtlarındaki ilkenin aynısı.

“Bulunamadı” sonucu da aynı özeni hak eder. Sorumluluk üst sınırı olmayan bir sözleşme başlı başına bir bulgudur; avukatın, maddenin gerçekten olmadığını mı yoksa sistemin mi kaçırdığını bilmesi gerekir. Bu yüzden sistemin nereye baktığını gösterin. Sapmalar inceleme kuyruğunun en üstüne çıkar; bir avukatın yaptığı her düzeltme yeni bir test vakası olur.

Temsili bir örnek ele alalım: bir hukuk ekibi, bir yenileme döneminden önce tedarikçi sözleşmelerini inceliyor. Standart pozisyon, sözleşme kapsamındaki bedele bağlı ve karşılıklı bir üst sınır; gizlilik ve veri koruma için de istisnalar. Sistem her sözleşmeden sorumluluk maddesini çıkarıyor, sayfasıyla alıntılıyor ve standartla karşılaştırıyor. Çoğu standarda uyuyor. Birkaçı işaretleniyor: biri yalnızca tedarikçinin sorumluluğunu sınırlıyor, birinde hiç üst sınır yok, biri sözleşmenin değerinin çok altında sabit bir tutarla sınırlıyor; iki dilli sözleşmelerden ikisinde ise Türkçe ve İngilizce metinler farklı üst sınırlar belirtiyor. Her uyarı alıntılanan maddeyi, sayfayı ve nedeni taşıyor. Avukat önce işaretli sözleşmeleri ele alıyor, hiçbir şeyin kaçmadığından emin olmak için standarda uyan sözleşmelerden de örneklem alıyor.

Maddeyi sistem bulur. Ne anlama geldiğine avukat karar verir.

Türkçe ve İngilizce sözleşmeler nasıl ele alınır?

Üç biçim bekleyin: yalnızca Türkçe, yalnızca İngilizce ve iki dilin yan yana durduğu iki dilli sözleşmeler. Madde listesinde her maddenin iki dildeki adı ve örnekleri bulunmalıdır: “fesih” ve “termination”, “cezai şart” ve “penalty clause”, “mücbir sebep” ve “force majeure” gibi; böylece arama iki dildeki metni de bulur. Yan yana düzenlerde her sütunun ayrı okunması gerekir; yoksa metin satır satır birbirine karışır.

İki dilli sözleşmelerde her maddeyi iki metinden de çıkarın ve karşılaştırın. Farklar çıkabilir: Türkçe metin “otuz gün” derken İngilizce metin “thirty business days” (otuz iş günü) diyebilir ya da bir tutar yalnızca bir metinde geçebilir. İki alıntıyı, sözleşmenin dil maddesiyle birlikte yan yana gösterin; dil maddesi çoğu zaman hangi metnin öncelikli olduğunu söyler. Farkın ne anlama geldiği avukatın işidir. İki dil arasında soru yanıtlamak da her Türkçe-İngilizce yapay zeka asistanı için geçerli kurallara uyar.

Doğruluk madde madde nasıl ölçülür?

Değerlendirme setini hukuk ekibiyle birlikte gerçek sözleşmelerden kurun: kendi şablonlarınız, karşı taraf metinleri, eski ve yeni, taranmış ve iki dilli. Avukatlar her maddenin nerede olduğunu, doğru çıkarımın ve uyarının ne olması gerektiğini işaretler. Sonra her madde türü ve her dil için ölçün:

• Bulundu mu: madde bulundu mu, başka bir şey onunla karıştırılmadı mı?
• Çıkarıldı mı: değer doğru mu; örneğin üst sınırın dayanağı ya da ihbar süresi?
• Kaynak gösterildi mi: alıntı maddeyle ve sayfayla uyuşuyor mu?
• İşaretlendi mi: sapma uyarısı avukatın görüşüyle örtüşüyor mu?

Her şeyden önce kaçırılan sapmaları izleyin. Yanlış bir alarm avukata bir dakikaya mal olur; gözden kaçan sınırsız bir sorumluluk çok daha fazlasına. Her madde türü için ayrı bir eşik üzerinde anlaşın; çünkü türler arası ortalama zayıf olanı gizler.

Hangi kararlar her zaman avukatta kalmalı?

Bir sapmanın kabul edilebilir olup olmadığı, belirsiz bir ifadenin ne anlama geldiği, sözleşme setinde hangi belgenin öncelikli olduğu, neyin yeniden müzakere edileceği ve karşı tarafa ya da işletmeye tavsiye olarak giden her şey. Roller net kalır:

• Hukuk sorumlusu: pozisyon rehberini yazar ve günceller, eşikleri belirler ve sistem canlı işlerde kullanılmadan önce onay verir.
• İnceleyen avukatlar: işaretli kuyruktaki sözleşmeleri ele alır, çıkarımları düzeltir ve her sapmaya karar verir.
• Sözleşme yöneticileri: sözleşme setlerini bir araya getirir, “bulunamadı” vakalarını kontrol eder ve envanteri güncel tutar.
• Sistem: bulur, çıkarır, karşılaştırır, kaynak gösterir ve işaretler. Asla karar vermez; kimin neyi onayladığı kayıtta yer alır.

Sözleşmelerin nerede işlendiği ve kimlerin görebileceği de, herhangi bir şey yüklenmeden önce hukuk danışmanınıza ve veri koruma görevlinize (DPO) sorulacak sorulardır.

Nereden başlamalı?

Dar başlayın: tek bir madde türü ve tek bir sözleşme grubu seçin; örneğin tedarikçi sözleşmelerindeki sorumluluk üst sınırları. Pozisyon rehberinde o madde türünün bölümünü yazın, avukatlara birkaç düzine sözleşme işaretletin ve sistemin maddeleri ne sıklıkla doğru bulduğunu, çıkardığını ve işaretlediğini ölçün. Madde çıkarma ve karşılaştırma bilgi ve doküman zekası alanının parçasıdır; avukatların çalıştığı inceleme kuyruğu ise tipik bir özel yapay zeka yazılımı işidir.